Cá ngựa thành sung dược - P2

Từ chỗ bán chung với tôm, tép, bày la liệt dưới đất, giá rẻ bèo, giờ cá ngựa lên đời ngự ở quầy, sạp với giá cao ngất ngưỡng. Cá ngựa khô được chia làm 3 loại hay 3 đẳng cấp khác nhau. Cá ngựa khô loại 1 giá 8 triệu đồng-10 triệu đồng/ký,  loại  2 giá 7 triệu đồng- 8 triệu đồng/ký, loại 3 giá 3 triệu đồng-5 triệu đồng/ký.

Cá ngựa khô bây giờ đang có giá cao ngất ngưỡng

Nhưng hầu như ít có du khách nào dám chơi một lúc 1kg khô cá ngựa mà chỉ dám mua khoảng 100gr về ngâm rượu hay để biếu cho người khác cũng… ngâm rượu.

Đại gia săn lùng cá ngựa bằng mọi giá

Chính vì lời đồn thổi cá ngựa ngâm rượu uống chữa được nhiều thứ bệnh về xương cốt, đau lưng nhức mỏi, thấp khớp thậm chí trị được cả gai cột sống và đặc biệt trị được cả chứng “trên bảo dưới không nghe” của quý ông. Nghĩa là con cá ngựa là “sung dược”, có thể biến quý ông từ chỗ “không” thành “có” với bản lãnh… lệnh đất, nghiêng trời. Thế là từ chỗ ngư dân đi biển thả lưới cào chú tâm bắt những loài cá khác chứ không phải cá ngựa, nay cá ngựa biệt tăm không có con nào mắc lưới.

Đại gia săn lùng cá ngựa bằng mọi giá

Nhu cầu của các đại gia săn lùng cá ngựa ngày càng cao, cung không đủ cầu khiến ngư dân phại lặn xuống biển, dùng vợt rà theo các rặng san hô, rong tảo nơi trú ẩn an toàn của loài cá ngựa hiền lành mà đến giờ khoa học chưa lý giải được tại sao cá ngựa cái đẻ trứng vào cái túi trước bụng cá ngựa đực để ông chồng phải ngày đêm ôm “cục nợ đời” này cho đến khi tất cả trứng nở thành cá ngựa con để săn lùng họ hàng nhà cá ngựa ráo riết và truy bắt theo kiểu tận diệt. Vì lẽ ra phải thả cá ngựa đực ôm trứng trở lại biển cho chúng sinh sôi, duy trì nòi giống thì ngư dân bắt sạch, chẳng chừa một mống.

Do cá ngựa ngày càng bị cạn kiệt chỉ vì lời đồn thổi mà cũng là bản án tử hình cho loài cá hiền lành, hẩm hiu số phận này với hai từ đơn giản, ngắn gọn: “sung dược”. Nên mặt hàng này ngày càng trở nên quý hiếm và cao giá, tạo sự chênh lệch giữa cung và cầu. Chính vì thế nên người bán cá ngựa đã nghĩ ra công nghệ…bơm tạp chất vào thân hình khiêm tốn của chúng để nâng trọng lượng lên bán cho du khách thu thêm nhiều lợi nhuận.

Thông thường 3 ký cá ngựa tươi cho ra 1ký cá ngựa khô, mà 1 ký cá ngựa khô bình quân 90-100 con. Để nâng trọng lượng cá ngựa khô chỉ khoảng 60-70 con mà cân đạt trọng lượng 1ký người bán đã bơm… hột gà hoặc rau câu vào cơ thể con cá ngựa, thậm chí… bấm chì vào cá ngựa cho nặng cân mà khỏi phải bơm, chích chi cho lôi thôi. Trò má giáo này chỉ có người bán mới biết, còn người mua ngờ nghệch không bao giờ biết.

Kinh hoàng công nghệ bơm tạp chất cho cá ngựa

Và cũng chính “người trong cuộc” là một lão ngư dân tại chợ Phú Quốc có cảm tình với người viết bài này đã chỉ cho cách kiểm tra cá ngựa có bơm tạp chất hay không. Khi mua cá ngựa nên quan sát phần đuôi trước chứ không phải phần bụng, vì con cá ngựa nào bụng cũng bự óc nóc không thể phân biệt có bơm hay không bơm tạp chất.

Chỉ quan sát cái đuôi thôi, đuôi cá ngựa “xịn” luôn luôn cong xoắn tự nhiên, còn đuôi cá ngựa “đểu” tức đã có bơm tạp chất rồi thì…thẳng ro, không cong xoắn lại được. Khi đã quan sát phần đuôi xong, muốn chắc ăn thì hãy dùng mấy ngón tay bóp bụng con cá ngựa, nếu có tạp chất sẽ…phọt ra. Nhưng cách này cũng chỉ có thể áp dụng với cá ngựa còn sống, chứ cá ngựa đã phơi khô thì chịu chết vì khi phơi khô cá ngựa cứng như que củi thì có bóp bụng cũng chẳng ăn thua. Còn với cá ngựa khô đã bấm chì thì chỉ khi nào ngâm vào bình rượu, uống đến khi cá ngựa khô…tan ra thấy cục chì còn lại thì “khổ tửu” mới biết là bị gạt.

Thế đấy, chỉ vì lời đồn thổi con cá ngựa là “sung dược” nên họ hàng nhà cá ngựa hiện đang trên đà diệt vong. Còn người bán cá ngựa trước đây thật thà như đếm đã trở thành một thương nhân lắm trò để gạt người mua thứ cá ngựa đã bị “làm xiếc”. Mua phải cá ngựa bơm tạp chất về ngâm rượu, bổ béo đâu chẳng thấy mà nguy cơ ngộ độc rượu hải mã thật khó lường.

Cá ngựa thành sung dược - P1

Cá ngựa là tên gọi thuần Việt, còn tên “thương mại” là hải mã, thủy mã - một loài thủy sản hiền lành sống ẩn núp theo các rặng san hô, rong tảo dưới đáy biển. Trước đây ngư dân xem con cá ngựa như các loại cá biển bình thường khác, đánh bắt được mang ra chợ bán như tôm tép.

Cá ngựa đang được nâng cấp lên là hải sản quý hiếm

Thời đó cá ngựa giá rẻ như bèo vì nhiều quá chẳng biết làm gì, thậm chí chiên ăn cơm hoài cũng ngán nên phơi khô… làm phân bón dưa hấu.

Cá ngựa lên ngôi thành “sung dược”

Đùng một cái, có tin đồn thổi cá ngựa là “sung dược”, phơi khô sao vàng ngâm rượu uống bổ gân cốt, cải thiện bản lãnh đàn ông. Cá ngựa tươi mới bắt từ biển lên con nào có trứng thảy luôn vô bình rượu càng cực kỳ tốt, uống vài ly… ông nào yếu bóng vía “sửng cồ” lên ngay, quậy bà xã tới bến. Lời đồn thổi này không biết căn cứ vào “dược điển” hay lời phán của “ông thầy” nào nhưng lập tức đã làm đổi đời con cá ngựa, từ chỗ bị ngư dân xem như cá, tép bình thường đã trở thành đặc sản, giá tăng vùn vụt.

Cá ngựa ngâm rượu - được đồn là Viagra tự nhiên

Thế là loài thủy sản hiền lành chẳng ai quan tâm bỗng bị ngư dân lùng bắt đêm ngày, truy đuổi ráo riết đến không kịp sinh sôi nẩy nở nên bây giờ con cá ngựa trở thành của quý hiếm, giá ngót ngét 10 triệu đồng 1kg tùy theo thời điểm.

Không biết theo quy luật tự nhiên nào, nhưng quê hương của loài cá ngựa được cho là tại vùng biển Phú Quốc, Kiên Giang. Theo những lão ngư dân cố cựu thì tại vùng biển phía tây Tổ quốc không chỉ cá ngựa hằng hà sa số mà còn là… mỏ cá ngựa để dân đi biển mặc sức khai thác. Nhưng ngày xưa chẳng ngư dân nào quan tâm đánh bắt cá ngựa vì loài cá này nhỏ con, lớn hết cỡ chỉ bằng ngón chân cái, da cứng, sần sùi, thô ráp, có loại lại có gai. Chế biến làm món ăn để ăn với cơm mỗi bữa cũng chẳng ngon lành gì so với các loại cá biển khác.

Ngày xưa cá ngựa chỉ để làm phân

Bởi thế khi ngư dân kéo mẻ lưới nào từ biển lên, gặp cá ngựa nhiều hơn cá khác thì rầu thúi ruột hơn vui, bởi lần ra khơi đó coi như thất thu. Lũ cá ngựa loi choi này mang về đất liền không biết bán cho ai, giá rẻ như bèo mà cũng ít người mua, chỉ để phơi khô làm phân bón bầu bí, dưa hấu mà phân cá ngựa cũng chẳng tốt bằng phân… cá kèo hay tôm tép vì ở dạng khô, cá ngựa rất cứng, khó phân hủy.

Nạn đánh bắt quá mức có thể làm cá ngựa tuyệt chủng trong 10 năm tới 

Nói tóm lại, ngày xưa cá ngựa ở vùng biển Phú Quốc hay một vài vùng biển khác như Bình Đại, Thạnh Phú, Cà Mau… rất nhiều . Người ta mang ra chợ bán sau mỗi chuyến đi biển từ thúng này đến thúng khác đầy ắp lũ cá ngựa vô dụng đủ thứ chủng loại, sắc màu từ không gai đến có gai, từ màu trắng, màu vàng cam đến màu đen. Giá cá ngựa rẻ hơn tôm, tép, thậm chí còn thua cả cá lòng tong là loại cá mạt hạng trong các loài cá, vì cá lòng tong kho tiêu ăn hơi bị hao cơm, còn cá ngựa kho tiêu cắn hơi bị… hao răng vì nó quá cứng.

Cũng chẳng ai nhớ chính xác vào thời điểm nào, nhưng tại các chợ lớn nhỏ ở thị trấn: Dương Đông, An Thới xã Hàm Ninh từ năm 2002 con cá ngựa đã lên hàng đặc sản. Du khách dạo chợ tham quan các hàng cá khô sẽ thấy cá ngựa phơi khô được bày bán ở vị trí trung tâm của quầy, sạp và được nâng cấp lên hàng đặc sản quý hiếm.

Mẻ lưới 3 tấn cá bè quỵt

Tàu cá lưới vây rút gần bờ thu được hơn 3 tấn cá bè quỵt chỉ sau một mẻ lưới, trọng lượng mỗi con cá từ 15-30kg.

Cá bè quỵt có thịt rất ngon, hiếm, thường sống trong vùng rạn nên rất khó bủa lưới.

Tối 21-4, tàu cá QNg 48992 với công suất 40CV của ông Trần Văn Công (ở xã Phổ Quang, H.Đức Phổ, Quảng Ngãi) hành nghề lưới vây rút gần bờ thu được hơn 3 tấn cá bè quỵt chỉ sau một mẻ lưới, trọng lượng mỗi con cá từ 15-30kg. 

Với giá bán cho tư thương tại bến cá Mỹ Á, xã Phổ Quang là 35.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí lãi hơn 100 triệu đồng. Ông Công thu được hơn 36 triệu đồng, mỗi bạn chài được chia trên 6 triệu đồng.

Niềm vui của ngư dân sau khi đánh bắt được 3 tấn cá bè quỵt

Lão ngư Nguyễn Xếch, vạn trưởng vạn chài thôn Hải Tân, xã Phổ Quang, cho biết cá bè quỵt là loài cá hiếm, thường bơi riêng lẻ cạnh những ghềnh đá nên thỉnh thoảng ngư dân ven bờ câu được vài con.

Thịt cá thơm ngon nên các chủ nhà hàng thu vào với giá cao. Đây cũng là tàu cá đầu tiên ở Phổ Quang thu lượng cá bè quỵt lớn như thế.

---

Câu cá bè quỵt tại biển Sơn Trà, Đà Nẵng

---

Tàn sát hải sản ven bờ

Việc khai thác tài nguyên hải sản tại Việt Nam, nhất là hải sản ven bờ, đã vượt quá trữ lượng cho phép

Khai thác quá mức hải sản ven bờ

Phần lớn tàu cá của Việt Nam đánh bắt gần bờ; ngư dân dùng xung điện, chất nổ hủy diệt hải sản; công tác quản lý, bảo vệ nguồn lợi hải sản và dự báo ngư trường kém... Thực trạng trên được đại diện các cơ quan chức năng nêu ra tại hội thảo “Trao quyền cho cộng đồng ven biển và hải đảo để quản lý và bảo vệ tài nguyên biển”, do Trường ĐH Nha Trang và Lãnh sự quán Mỹ phối hợp với Tổng cục Thủy sản tổ chức ở tỉnh Khánh Hòa ngày 26 và 27-3.

Khai thác xa bờ chưa đạt hiệu quả

Việt Nam có 3.200 km bờ biển, hơn 1 triệu km2 mặt biển, gấp 3 lần diện tích đất liền. Đây là nơi cư trú cho hơn 10.000 loài hải sản và thực vật thủy sinh biển. Trữ lượng hải sản vùng biển Việt Nam ước tính có thể khai thác khoảng 4,25 triệu tấn/năm. Từ năm 1990, sản lượng khai thác hải sản của cả nước chỉ đạt 672.000 tấn, đến năm 2014 tăng vọt 2,6 triệu tấn.

Do tàu công suất nhỏ, trang thiết bị thô sơ nên ngư dân tập trung đánh bắt gần bờ

Ông Phạm Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, dẫn chứng số lượng tàu khai thác hải sản tăng nhưng năng suất theo tàu thuyền và công suất tàu lại có xu hướng giảm dần: từ 0,49 tấn/CV năm 2001 còn 0,37 tấn/CV năm 2014. “Điều này chứng tỏ sự gia tăng số lượng tàu khai thác ven bờ, có thể làm nguồn hải sản ven bờ cạn kiệt dần” - ông Tuấn cảnh báo.

Việc khai thác hải sản ven bờ được cho là quá mức, trong khi tiềm năng khai thác xa bờ chưa đạt hiệu quả. Cả nước hiện có đến 99% tàu cá vỏ gỗ, công suất nhỏ và 85%-90% tàu cá sử dụng động cơ cũ, trang thiết bị bảo quản thô sơ nên tỉ lệ thất thoát sau thu hoạch cao, ước khoảng 20%. Bên cạnh đó, năng lực dự báo ngư trường hạn chế, còn rủi ro cao trong xuất khẩu hải sản và thiếu bền vững trong bảo vệ nguồn lợi. Ngoài ra, trình độ lao động kém, tính đến hết năm 2014, chỉ có khoảng 30% thuyền trưởng, máy trưởng qua đào tạo.

Thay đổi ý thức ngư dân

Theo ông Đặng Văn Tín, Chi cục trưởng Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Ninh Thuận, để bảo vệ và phát huy nguồn lợi hải sản, điều quan trọng là cần nâng cao nhận thức cho cộng đồng ngư dân ven biển.

Hoạt động thả tôm sú giống tái tạo nguồn lợi thủy sản tại Ninh Thuận

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Tín cho biết vùng biển xã Thanh Hải, huyện Ninh Hải giàu đa dạng sinh học khi có đến 334 loài san hô, 188 loài rong biển, 147 loài họ cá san hô, 115 loài thuộc 3 lớp chân bụng, 80 loài giáp xác… Trước đây, do thiếu ý thức, ngư dân khai thác kiểu tận diệt, dùng xung điện, chất nổ, chất độc để đánh bắt. Từ nhiều năm qua, song song với thành lập tổ nhân dân tự quản bảo vệ nguồn lợi san hô Thanh Hải và tổ tình nguyện phục hồi nguồn lợi thủy sản Hòn Chồng, chi cục đẩy mạnh tuyên truyền, nhờ vậy tình trạng khai thác hải sản bừa bãi giảm hẳn.

Cho rằng nâng cao ý thức của ngư dân là rất quan trọng, ông Trần Văn Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Khai thác Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Bình Định, còn đề nghị phải nâng cao công tác quản lý nhằm cải thiện khai thác hải sản theo hướng bền vững. “Nhà nước cần sớm ban hành các chính sách hỗ trợ khai thác hải sản bền vững như đầu tư cơ sở hạ tầng, tái định cư đối với những vùng ven biển bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, nước biển dâng; chuyển đổi nghề và sinh kế cho các ngư dân nghèo...” - ông Vinh góp ý. Theo ông, cần hỗ trợ ngư dân hiện đại hóa đội tàu khai thác, tàu dịch vụ hậu cần, vận chuyển; kết hợp nâng cao chất lượng, bảo quản hải sản sau thu hoạch, tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm hải sản...

Cá sông cũng mạnh ai nấy bắt

Bàn về bảo vệ tài nguyên hải sản ven bờ nhưng tại hội thảo, GS Donald C.Jackson, ĐH bang Mississippi (Mỹ), đưa ra những đánh giá đáng chú ý về nguy cơ cạn kiệt tài nguyên sông. GS Donald C.Jackson nói: “Thế hệ tương lai cần có các con sông lành mạnh, thủy sản dồi dào. Tuy vậy, chính quyền một số địa phương thường bỏ qua tầm quan trọng của thủy sản sông và quên đi những người nghèo vốn không có nhiều sự lựa chọn về cách kiếm tiền, bắt cá để chăm sóc gia đình. Đôi khi ngư dân đánh bắt bất hợp pháp nhưng thường bị bỏ qua bởi các cán bộ kiểm ngư. Điều này dẫn đến tình trạng đánh bắt cá bừa bãi, hủy diệt môi trường sống của những con sông”.

---

Sự suy giảm nguồn lợi thủy sản ở Phú Quốc.

---

Tôm hùm rớt giá càng bị ép giá

Vào thời điểm này, ở các tỉnh Nam Trung bộ, những người nuôi tôm hùm lại đứng ngồi không yên, khi giá tôm hùm rớt thảm hại. 

Đặc sản tôm hùm Bình Ba, Khánh Hòa

Chuyện bấp bênh trong giá cả nông sản không phải là mới, nhưng điều mà nhiều người bức xúc, đó chính là ngày càng thấy rõ các chiêu thức không thể chấp nhận được trong cách thu mua tôm hùm theo hướng ép giá nông dân.

Mỗi ngày, tiền thức ăn cho mỗi con tôm hùm không dưới 10.000 đồng. Thêm một ngày giữ lại tôm hùm không xuất bán cũng đồng nghĩa chi phí nuôi tăng thêm. Nhưng, đó chưa phải là lo ngại lớn nhất.

Giữ lại tôm hùm, người nuôi đối mặt với rủi ro tôm chết. Tỷ lệ tôm chết lên đến 30% ở những vùng nuôi như xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Còn nếu bán tôm hùm vào thời điểm này, nông dân cầm chắc lỗ vốn.

Chưa khi nào, tôm hùm lại rớt giá như lúc này. 1 kg tôm hùm hiện chỉ còn 1,2 triệu đồng, thấp đến 800.000 đồng/kg so với thời điểm giữa năm ngoái.

Ông Lê Quốc Huy người dân xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cho biết: Một con tôm giống phải là 400 mà tiền mồi ăn nữa là cỡ khoảng 400 là 800 mà hao hụt như thế thì cái giá bây giờ thì bà con chỉ có lỗ, chứ không có lời.

Tôm hùm rớt giá không phải là điều bất ngờ. Nhưng, điều mà hầu như người nuôi tôm nào cũng bức xúc, đó chính là lý giải mập mờ từ phía các vựa thu mua.

Trên thị trường, tôm hùm được thu mua chia thành 3 loại. Loại 1, mỗi con nặng 1 ký trở lên. Loại 2 từ 8 lạng đến 1 ký. Và loại 3 từ nửa lạng đến 8 lạng. Cuối năm ngoái, khi các vùng nuôi nhiều tôm loại 2, loại 3, các đầu mối thu mua tung tin thị trường cần tôm loại 1, họ đột ngột tăng giá tôm loại 1.

Thấy vậy, nông dân dồn vốn đầu tư nuôi để có tôm loại 1. Lúc này, vùng nuôi nhiều tôm loại 1 thì ngay lập tức, các đầu mối thu mua lại cho rằng, thị trường cần tôm loại 2, loại 3 và ngay lập tức, ép giá tôm hùm loại 1 xuống thấp.

Bà Phan Thị Nguyệt, xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cũng chia sẻ: Người ta mua không ổn định, có khi mình có tôm loại 1 thì người ta lại đòi mua loại 2, loại 3. Nói chung là thất thường anh, tùy theo thương lái người ta quyết định giá cả, chứ người nuôi mình không quyết định được cái gì.

Lồng nuôi tôm hùm tại Khánh Hòa

Ai là người đưa ra giá thu mua tôm hùm? Liệu nhu cầu trên thị trường không cần tôm loại 1, có phải sự thật hay không? Không nông dân nào biết được.

Ngay cả các ngành chức năng cũng không thể kiểm chứng, bởi thị trường tôm hùm được bán qua nhiều khâu trung gian để cuối cùng xuất khẩu theo con đường tiểu ngạch sang Trung Quốc.

Ông Trương Thái Hùng – Chủ tịch UBND xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cho hay: Đối với con tôm hùm là chỉ có đi bằng đường tiểu ngạch, cho nên các đầu nậu là họ ép, ép người dân và giá cả do họ quyết định, cho nên vấn đề này địa phương chúng tôi đã kiến nghị thu mua cho con tôm hùm của bà con nhân dân được ổn định bằng cái đường chính ngạch.

Tính trung bình mỗi năm, vùng nuôi hùm Nam Trung bộ đưa ra thị trường 2.000 tấn. Lẽ ra, người nuôi tôm hùm sẽ có lãi cao với loại thủy sản rất có giá trị này, nhưng thực tế không như vậy. Mấu chốt ở đây là mặc dù hơn 90% sản lượng tôm hùm để xuất khẩu, nhưng lại xuất khẩu theo con đường tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc với cách thức thu mua, xuất khẩu thiếu ổn định.

Võ Văn Nha – Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản III nhấn mạnh: Điều đầu tiên đó là chúng ta phải quan tâm xem coi thử thị trường của chúng ta hiện nay, có phải chăng là đang xuất sang cho 1 thị trường thứ 2, rồi thị trường thứ 2 sang cho 1 thị trường thứ 3 thì như vậy, nếu mà được chăng thì chúng ta phải trực tiếp làm việc để xuất trực tiếp đi; cái thứ 2 nữa là chúng ta phải tính toán đến sản lượng nuôi của mình trên 1 cái đơn vị để từ đó, chúng ta có những cái hoạch định rõ ràng hơn.

Sẽ còn mất thời gian dài với nhiều giải pháp đồng bộ mới có thể tạo ra sự ổn định trên thị trường tôm hùm - loại thủy sản có mức đầu tư lớn, giá trị cao.

Còn trước mắt, nông dân có thể làm được gì trước sự thay đổi đến khó lường trên thị trường thu mua tôm hùm, nhất là khi việc thu mua tôm hùm hoàn toàn không có hợp đồng ký kết? Khuyến cáo đưa ra là phát triển vùng nuôi tôm hùm Nam Trung bộ nên dựa vào quy hoạch, chủ động sản lượng cung ứng ra thị trường chứ không nên chạy theo thị trường.

---

Tôm hùm rớt giá thảm hại, lộ chiêu trò của vựa thu mua.

---