Lặn bắt ốc xà cừ ở Lý Sơn

Mùa hè là dịp trúng đậm của hàng trăm ngư dân vùng biển Lý Sơn và các vùng biển miền Trung. Người dân ở đây thu nhập từ 1 triệu đến vài triệu đồng mỗi ngày từ việc bắt ốc xà cừ cùng hải sản để bán “nóng” ngay tại cảng cho du khách. Tuy nhiên, đây chỉ là công việc mang tính thời vụ.

Ốc xà cừ hay còn gọi là ốc cừ – Đặc Sản Lý Sơn

Anh Lê Văn Tình, cư dân đảo Lý Sơn cho biết, vào mùa nước cạn chính là thời điểm du khách đi du lịch đông nhất. Mỗi sớm, ngư dân trên đảo thường mặc đồ lặn, lặn xuống đáy biển gần bờ bắt ốc xà cừ, hải sản dễ đánh bán cho khách du lịch. Ngư dân thường lặn xung quanh đảo, không cách xa đảo quá 2 hải lý. 

Để làm công việc này, ngư dân chỉ cần đầu tư khoảng từ 10 – 20 triệu để đóng tàu cá công suất nhỏ, mua đồ lặn, máy nén khí, hệ thống dây hơi, lặn xuống độ sâu khoảng 10m để bắt ốc xà cừ, các loại thủy, hải sản. Công việc đem lại thu nhập “khủng” cho người dân nhưng đây chỉ là công việc mùa vụ, tức là chỉ vào 2 tháng hè khi khách du lịch đến đông.

Ngư dân Lý Sơn coi bắt ốc xà cừ là nguồn thu nhập chính từ nhiều năm nay.

Gần 20 năm hành nghề lặn, bắt ốc xà cừ, ông Võ Văn Lý, người dân thôn Đông, (An Vĩnh, Lý Sơn) cho biết, hàng ngày ông lặn dưới biển trên 8 giờ để bắt ốc và thu gom thủy, hải sản. Mỗi ngày ông bắt được vài cân hải sản các loại và hàng chục cân ốc xà cừ đem bán. Mùa nước cạn, dễ lặn sâu, ốc tìm vào bờ nhiều nên thợ lặn dễ dàng hơn trong việc bắt ốc, cá, cua …

Thành phẩm của ông Lý và những thợ lặn khác thường được bán ngay tại cảng hoặc đem ra chợ lớn bán cho ngư dân, khách du lịch. Ông Lý đảm nhiệm việc lặn, bắt sản phẩm sau đó đưa lên cảng để vợ ông (bà Lê Thị Hoa) bán cho khách. “Mùa du lịch, lượng thành phẩm thường bán với giá gấp đôi ngày thường nhưng vẫn không có hàng để bán. Có hôm, vừa đưa lên bờ, khách đã xúm lại mua, chưa đầy nửa giờ đồng hồ đã hết vài chục cân ốc, cua” – ông Lý chi sẻ.

Ốc xà cừ dai dai sần sật, thấm thía đến từng kẽ răng, thơm ngon hết ý.

Ốc xà cừ là một trong những món đặc sản không chỉ của Lý Sơn mà còn của cả miền Trung. Mỗi ngày ở đảo Lý Sơn, người mới vào nghề ít nhất cũng bắt được 30kg, người có thâm niên có thể bắt được từ 40 – 50kg mỗi ngày. Mỗi cân ốc xà cừ chưa qua sơ chế có giá 20.000 – 30.000 đồng, loại ốc đã đập vỏ có giá từ 120.000 – 150.000 đồng. Bên cạnh mò bắt ốc xà cừ, người dân còn bắt một số loại bạch tuộc, cua huỳnh đế, những thủy, hải sản có giá trị kinh tế cao, cho thu nhập cao đến vài triệu đồng mỗi ngày.

Với những người trực tiếp đi lặn, bắt ốc bán khoản lời sẽ lên đến cả triệu đồng mỗi chuyến. Với mỗi lao động nhận nhặt, phân loại ốc thành loại to, nhỏ hay đập vỏ ốc cũng có thu nhập từ 200.000 đồng – 300.000 đồng mỗi ngày.

Việc phát triển nghề lặn bắt ốc vừa giúp ngư dân phát triển kinh tế bám biển, vừa đảm bảo tăng thu nhập cho các hộ gia đình trong mùa du lịch. Hiện chính quyền huyện đảo Lý Sơn đã có kế hoạch mời chuyên gia về tập huấn kỹ năng lặn biển an toàn, đồng thời tuyên truyền đến người dân không nên khai thác ồ ạt, dẫn đến cạn kiệt nguồn lợi thủy, hải sản xung quanh, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế hàng ngày của người dân ở huyện đảo.

---

Phóng sự nghề lặn bắt ốc xà cừ ở đảo Lý Sơn

---

Mẻ lưới 3 tấn cá bè quỵt

Tàu cá lưới vây rút gần bờ thu được hơn 3 tấn cá bè quỵt chỉ sau một mẻ lưới, trọng lượng mỗi con cá từ 15-30kg.

Cá bè quỵt có thịt rất ngon, hiếm, thường sống trong vùng rạn nên rất khó bủa lưới.

Tối 21-4, tàu cá QNg 48992 với công suất 40CV của ông Trần Văn Công (ở xã Phổ Quang, H.Đức Phổ, Quảng Ngãi) hành nghề lưới vây rút gần bờ thu được hơn 3 tấn cá bè quỵt chỉ sau một mẻ lưới, trọng lượng mỗi con cá từ 15-30kg. 

Với giá bán cho tư thương tại bến cá Mỹ Á, xã Phổ Quang là 35.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí lãi hơn 100 triệu đồng. Ông Công thu được hơn 36 triệu đồng, mỗi bạn chài được chia trên 6 triệu đồng.

Niềm vui của ngư dân sau khi đánh bắt được 3 tấn cá bè quỵt

Lão ngư Nguyễn Xếch, vạn trưởng vạn chài thôn Hải Tân, xã Phổ Quang, cho biết cá bè quỵt là loài cá hiếm, thường bơi riêng lẻ cạnh những ghềnh đá nên thỉnh thoảng ngư dân ven bờ câu được vài con.

Thịt cá thơm ngon nên các chủ nhà hàng thu vào với giá cao. Đây cũng là tàu cá đầu tiên ở Phổ Quang thu lượng cá bè quỵt lớn như thế.

---

Câu cá bè quỵt tại biển Sơn Trà, Đà Nẵng

---

Nếm thử đặc sản đảo Lý Sơn

Những năm gần đây, du khách đến với Lý Sơn (Quảng Ngãi) ngày càng nhiều. Phong cảnh hoang sơ đặc sắc và cuộc sống với nhiều nét thú vị trên đảo làm nên sức thu hút khó cưỡng với khách phương xa. Còn với những người đam mê ẩm thực, Lý Sơn là nơi để thưởng thức vô số loại hải sản tươi ngon, kết hợp với các loại gia vị đậm đà cùng cách chế biến dân dã mà tinh tế.

Một góc đảo Lý Sơn nhìn từ Biển Đông

Vào những nhà hàng khang trang trên đảo, du khách được thưởng thức các món “cao cấp” như chả cá, hải sâm, cá chình biển xào chua ngọt, cua huỳnh đế…, trong khi một thế giới các món bình dân nhưng không kém phần hấp dẫn sẽ níu chân khách phương xa khi bước ra chợ.

Món ngon mà rẻ ở chợ

Đầu tiên, để đánh thức vị giác, chúng tôi chọn món ốc cừ xào sả. Con ốc nhỏ hơn đầu ngón tay cái, vỏ cứng như đá này có phần ruột ngọt lừ, thêm hương sả ngào ngạt, ăn hết cả rổ chưa thấy “đã”. Món nhum (nhím biển) trong thành phố rất đắt tiền nhưng ở đây khi đến mùa thì du khách cứ ăn thoải mái.

Ốc cừ xào sả

Đồ ăn ở chợ rất rẻ. Năm ngoái khi đoàn chúng tôi đến đây, một tô bún mắm chỉ có 2.000 đồng, một lá bánh xèo nhỏ chỉ 500 đồng. Sau cháo nhum béo ngậy và đĩa nhum nướng mỡ hành thơm phức, có người đã phải tạm nghỉ giải lao kẻo bị… thừa năng lượng.

Tham quan đảo chán chê, thèm miếng cơm chắc bụng, chúng tôi nghĩ ngay đến món mắm cá giò nhí thơm nức mũi. Trời chiều giăng mưa, tô cơm nóng mắm quẹt làm ai nấy tỉnh cả người!

Mắm cá giò nhí ăn cơm nóng là nhất hạng!

Ở đảo, giữa những món ăn bình dị mà khéo đánh thức vị giác, món thanh tao nhất có lẽ là gỏi rong biển. Mớ rong biển xanh trong vừa vớt lên rửa sạch trộn vội với vài cọng húng quế, đậu phộng giã nhỏ, chút hành khô phi thơm lừng rồi rưới thêm chút nước cốt chanh tươi… là đã xong đĩa gỏi giòn, ngon, mát.

Chè rong biển cũng là món ăn ngọt giải nhiệt phổ biến trên đảo. Giữa trưa nắng chói chang, trong những con đường nhỏ cứ văng vẳng tiếng rao của chị bán chè. Chén chè rong biển trong vắt, vàng ươm màu mía đường ướp đá mát lạnh ăn cũng khá lạ miệng.

Gỏi rong biển

Ngoài rong biển, cây tỏi – đặc sản của đảo Lý Sơn cũng được chế biến thành món gỏi hấp dẫn. Tỏi nhổ lên chỉ lấy phần thân, bỏ lớp vỏ ngoài cùng, rửa sạch hấp cách thủy cho chín rồi trộn với các loại gia vị, rắc thêm ít đậu phộng là có món gỏi có hương cay nồng của tỏi, ăn khá ngon.

Rồi món hàu son (còn gọi là vẹm) xào đu đủ. Ruột vẹm gần bằng đầu ngón tay út, màu gạch rất tươi. Đu đủ chín hườm nạo thành sợi.

Bắc chảo dầu phi hành tỏi cho thơm, xào đu đủ vừa chín thì bỏ ruột vẹm vào đảo cho đều, nêm gia vị, rau thơm… rồi bày ra đĩa. Màu đỏ son tươi tắn của vẹm chen lẫn màu vàng mơ của đu đủ, sắc xanh của các loại rau thơm khiến đĩa vẹm xào trông thật bắt mắt.

Tô cháo nhum béo ngậy

Những tặng vật của biển

Ngoài cua huỳnh đế nổi danh, cua dẹt cũng được coi là một đặc sản của Lý Sơn. Trước đây cua dẹt khá hiếm vì chúng chỉ bò lên từ những hốc đá sâu sau những cơn mưa dông, nay có nhiều hộ dân đã nuôi được chúng.

Những con cua trông khô cằn, hoang dã thế nhưng khi nướng lên mùi thơm ngào ngạt. Bóc lớp vỏ đen cháy, những múi thịt trắng ngần săn chắc lộ ra, chấm muối ớt ăn nghe dậy lên vị thơm ngọt đậm đà.

Cua huỳnh đế, đặc sản của Lý Sơn

Một sản vật quý của vùng đảo này nữa là cá tà ma, vảy màu nâu đen, trông giống như cá rô phi nước ngọt nhưng to hơn. Cá có tên như vậy do chúng sống chủ yếu ở các gành rạn, rất khó đánh bắt.

Cá tà ma dai, chắc và ngọt thanh, phần lườn là chỗ ngon nhất, nên ăn cá này ai cũng phải gắp ít lườn để thưởng thức vị béo rất riêng. Mùa đông người dân đảo thường nướng cá, mùa hè nắng nóng thì nấu canh hẹ, canh chua, lẩu, cháo.

Cá tà ma xào chua ngọt

Ăn hải sản trên đảo chưa thỏa, nhiều du khách còn muốn đem về làm quà. Chả cá Lý Sơn là lựa chọn hợp lý nhất. Chả cá luôn được làm từ cá đỏ củ mới đánh bắt còn tươi rói, có vậy miếng chả mới thơm ngon.

Cũng vì thế mà chả cá Lý Sơn chỉ có những khi trời yên biển lặng, thuyền chở cá về thì chả mới ra lò. Điểm nữa làm nên mùi thơm quyến rũ của chả cá Lý Sơn này chính là tỏi.

Cá tươi trộn với tỏi Lý Sơn chưa cần chiên, hấp cũng đã thơm nức. Và còn nhiều món ngon nữa ở Lý Sơn đang chờ du khách phương xa khám phá…

Nuôi hàu ở cảng biển Sa Huỳnh

Tại Sa Huỳnh (xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ) đang có 35 hộ nuôi hàu. Bà con cho biết nuôi hàu không khó, tiêu thụ dễ, lợi nhuận khá.

Vào tháng 4/2013, từ sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông huyện Đức Phổ, ông Văn Công Thanh (thôn Thạnh Đức 2) thả nuôi thí điểm 12.500 con hàu giống Thái Bình Dương trên lồng bè bằng tre có diện tích gần 60m2 ở khu vực phía nam chân cầu Thạnh Đức. Hàu có trọng lượng bình quân 95 con/kg.

Nuôi hàu không tốn tiền mua thức ăn nhưng lại cho thu nhập cả chục triệu đồng mỗi lần

Nhờ áp dụng đúng quy trình đã được hướng dẫn, hàu của ông Thanh phát triển khá tốt, với tỷ lệ sống 60-70%. Sau 6 tháng nuôi, ông Thanh thu hoạch gần 700 kg hàu thương phẩm. Với giá bán 32.000 đồng/kg, ông thu về 22 triệu đồng, lãi 13 triệu đồng.

Theo ông Thanh, ngoài chi phí ban đầu đóng lồng bè tre và mua một số vật dụng khác để nuôi (từ 3-5 triệu đồng/lồng 60m2) thì từ khi thả giống đến khi thu hoạch, nuôi hàu không phải tốn tiền mua thức ăn. 

Thức ăn của hàu là những thứ có sẵn trong nước, rong, tảo, mùn bã hữu cơ. Việc chăm sóc và kỹ thuật nuôi khá đơn giản và không tốn nhiều thời gian; hàu hiếm khi bị bệnh... Đặc biệt, đầu ra của hàu không phải lo. “Đã có nhiều cơ sở kinh doanh trên địa bàn và các tỉnh thành lân cận đến đặt vấn đề bao tiêu đầu ra cho người nuôi hàu trong xã”, ông Thanh cho biết. 

Ở khu vực phía trong cảng Sa Huỳnh luôn có độ sâu tối thiểu là 4 m, đủ tiêu chuẩn để thả hàu, lại kín gió, độ mặn cao và nguồn nước lên xuống thường xuyên, tàu thuyền ít qua lại. Với quá nhiều ưu điểm như vậy nên so với nuôi một số loại tôm, cá khác thì nuôi hàu tại khu vực này thuận lợi hơn rất nhiều. 

Hiện nay, với 5 lồng bè nuôi hàu, lợi nhuận thu về cho gia đình ông Thanh hàng chục triệu đồng/tháng. Hiện số lượng hộ tham gia nuôi hàu Thái Bình Dương và cả hàu tự nhiên ở khu vực cảng Sa Huỳnh đã tăng lên 35 hộ.

Điều đặc biệt khác là nuôi hàu còn giúp làm sạch môi trường và ổn định hệ sinh thái - một vấn đề khá nan giải tại các vùng cảng biển ở Quảng Ngãi.

---

Do hiệu quả kinh tế cao nên vài năm trở lại đây, mô hình nuôi hàu đang được người dân phát triển mạnh ở huyện Cần Giờ, Tp.HCM

---

Gỏi rong biển đảo Lý Sơn

Trên hòn đảo Lý Sơn hoang vắng giữa trùng khơi, món ngon không phải là cao lương mỹ vị ngập bàn với bia rượu, mà là được ngồi quây quần dưới mái nhà nơi làng chài nhỏ, xuýt xoa vị cay nồng của món gỏi rong biển dân dã.

Người dân trên đảo Lý Sơn đi lấy rong biển

Đảo Lý Sơn của vùng đất Quảng Ngãi nắng gió được nhiều người biết tiếng vì món tỏi ngon tuyệt nhưng để ra đảo thì không mấy người nghĩ đến. Một phần do đảo chưa phát triển về du lịch nên mọi thứ từ nhà nghỉ, quán hàng, điểm vui chơi đều thiếu thốn.

Một phần vì phương tiện đi lại ra đảo không phải cứ một lèo một lượt ô tô hay máy bay là ra đến nơi khiến người muốn đến cũng ngại. Phần nữa vì nếu chẳng may có chút giông gió ngoài xa khơi, tàu không được phép rời bến thì cũng không ra đảo được. Bấy nhiêu lý do đủ khiến cho Lý Sơn chỉ có khách du lịch bụi ghé thăm.

Tôi đến Lý Sơn vào một ngày giữa tuần của tháng 6. Chuyến đi không dự tính trước vì ban đầu tôi chỉ tính vào Đà Nẵng chơi rồi tự dưng nghĩ đến đảo. Thế là đi. Từ bến xe Đà Nẵng, chưa vào thành phố đã bắt thêm một chuyến đi Quảng Ngãi gần 100 km.

Trước khi vào thành phố Quảng Ngãi thì xuống xe, thêm lượt xe ôm để vào biển Mỹ Khê. Tôi phải ngủ tại đây một đêm vì tàu ra đảo chỉ có một chuyến duy nhất vào 7 giờ sáng hàng ngày và nếu gặp thời tiết không tốt, tàu sẽ không được phép di chuyển, cũng có nghĩa đảo bị cách ly hoàn toàn khỏi đất liền.

Lý Sơn vẫn còn rất nghèo, nhà cửa thưa thớt và không có nhiều quá ăn để lựa chọn. Năm 2014, điện lưới quốc gia đã về đến đảo. Còn vào thời gian tôi đến, điện chỉ chạy trong vài tiếng đồng hồ. Hải sản không phong phú và các món quà ngon không đa dạng nếu không nói là rất ít.

Sau một buổi tắm thỏa thích trên bãi biển của đảo bé Lý Sơn, chúng tôi đã bắt đầu thấy bụng cồn cào. Sáng nay, chúng tôi nhờ thuyền sang đảo nhỏ tắm biển. Ở bên đảo này, mọi thứ đồ cho sinh hoạt đều phải mua tại đảo lớn và không có nước ngọt. Từ đảo lớn sang đảo nhỏ mất khoảng nửa tiếng đi thuyền.

Tôi đã mua sẵn vài ổ bánh mì cùng nhiều nước ngọt, bánh trái đơn giản nhưng đến bữa trưa quyết định rời bãi biển hoang vắng để vào làng chài. Theo lời mời trước đó của người chủ tàu đã đưa sang đảo, chúng tôi đi bộ lại phía làng, cùng ăn trưa với những người dân hồn hậu.

Trời nắng như đổ lửa và cứ phải uống nước liên tục. Ở đảo bé Lý Sơn, nước phải tiết kiệm triệt để. Dịu cơn khát, tôi ngồi đung đưa trên võng giữa hiên nhà, thiu thiu giấc ngủ trong lúc chờ cơm.

Chị chủ nhà bê ra một chiếc chậu, đặt ở giữa hiên. Trong cái chậu rửa mặt ấy là những sợi rong biển tươi vừa được vớt đã được rửa sạch. Cho chút gia vị, chút nước mắm tỏi cùng lạc giã vào đảo đều tay. Sau đó thêm tiếp rau húng, rau diếp cá và rau xà lách vào cùng nước cốt chanh vào chậu đảo tiếp. 5 phút sau, bữa ăn trưa đã sẵn sàng với 2 món duy nhất là bánh đa và gỏi rong biển.

Món gỏi rong biển dân dã

Quây quần bên món gỏi, chúng tôi và cả gia đình gần 10 người lớn nhỏ cùng thưởng thức món ăn hàng ngày của người dân Lý Sơn. Bánh đa bẻ vừa miếng, đặt lên đó là rong biển, rau đã ngấm đủ gia vị rồi nhai.

Miếng bánh đa giòn tan. Rong biển lúc đầu có vị mặn và vị tanh của biển nhưng khi nhai cho vị giòn, vị thơm của mắm chanh, hạt lạc bùi bùi, hòa quyện tạo nên một miếng ngon nhớ đời. Cứ thế một miếng rồi lại thêm một miếng, vừa ăn nhồm nhoàm cái miệng vừa tham gia hỏi chuyện với người dân đảo, chẳng mấy chốc cả chậu rong biển to tướng chẳng còn tí gì. Thấy các vị khách vẫn còn thòm thèm, chị chủ nhà lại làm thêm một chậu gỏi nữa. Ăn cho đã món gỏi tươi ngon và lạ vị của đất tỏi Lý Sơn.

Gỏi rong Lý Sơn ngon có lẽ nhờ vào những sợi rong tươi và khung cảnh khi ta được ngồi giữa biển khơi, với những con người hồn hậu. Bởi tôi cũng có mua mang về nhà làm, nhưng ăn không thấy ngon chút nào.

Những bãi rong biển rộng lớn quanh đảo Lý Sơn là nguồn cung cấp rong biển tươi hàng ngày cho người dân trên đảo. Buổi chiều, các bà các mẹ thường xách rổ ra bãi vớt rong tươi. Chỉ khoảng hơn tiếng đồng hồ là có đầy một rổ to.

Rong biển mang về, rửa sạch rồi thái nhỏ vừa ăn, trộn cùng các nguyên liệu sẵn có như rau sống, lạc giã cùng nước mắm, gia vị, tỏi, vậy là bữa ăn đã sẵn sàng. Món ngon dân giã hàng ngày của người dân Lý Sơn lại trở thành đặc sản với các vị khách du lịch. Được một lần thưởng thức món gỏi rong, không ai là không nhớ mãi và muốn được ăn thêm nữa, thêm nữa.

Theo chân chị chủ nhà, buổi chiều hôm ấy tôi cũng giầm chân trong nước biển, vớt rong. Gập lưng dưới ánh nắng chiều với cái rổ bên hông, tìm những sợi rong mảnh mai trong làn nước trong, để bữa cơm tối sẽ lại có món ngon gỏi rong biển giản dị cùng những người dân đảo hồn hậu.

---

Đảo Lý Sơn tuyệt đẹp dưới góc nhìn của dân phượt.

---